Bekijk profielpagina

Hoe ziet het journalistieke landschap in ons land eruit in 2035?

Elger van der Wel
Elger van der Wel
Goedemorgen,
Afgelopen donderdag publiceerde het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek voor de tweede keer een scenariostudie naar de toekomst van de journalistiek. Het vorige onderzoek stamt uit 2014 en in zeven jaar tijd is er flink wat veranderd in de media (en in de wereld). Bij een scenario-onderzoek wordt er geen voorspelling gedaan, maar worden afhankelijk van een combinatie van factoren verschillende (extreme) scenario’s geschetst die kunnen helpen grip te krijgen op hoe de toekomst eruit zou kunnen zien.
In dit scenario-onderzoek is gekeken naar de het journalistieke landschap in Nederland in 2035 gebruik gemaakt van twee factoren:
  1. Worden big tech en data gereguleerd?
  2. Vertrouwen burgers elkaar?
Het combineren hiervan leidt tot vier scenario’s:
Extremes (wantrouwen en ongereguleerd)
Een wereld waarin de samenleving verregaand gepolariseerd is. Extreme stemmen bepalen het publieke debat en er vindt geen constructieve maatschappelijke dialoog plaats. Het politieke landschap is instabiel en dit leidt tot een zigzagbeleid bij de overheid, met schadelijke gevolgen voor de publieke voorzieningen. Mis- en desinformatie zijn alom aanwezig en voeden de verschillen. Ongehinderd door regulering maken de techbedrijven gebruik van clickbaitmicro-targetingattention hacking en meer. Alles om zo veel mogelijk consumenten zo lang mogelijk ‘engaged’ te houden met steeds extremere content die aansluit bij hun overtuigingen. Klassieke journalistieke waarden als onafhankelijkheid en waarheidsgetrouwe berichtgeving verliezen hun waarde in een gefragmenteerd medialandschap met kanalen voor iedere subgroep. Kleine startups spelen in op de laatste hypes en grote mediabedrijven bieden ofwel extreme content waarmee ze het wantrouwen kunnen exploiteren, ofwel lifestylecontent die slim gepersonaliseerd wordt. Voor makers van journalistieke content is stellingnemen de enige manier om te overleven. De laatste mainstream media doen het licht uit omdat het niet lukt om een brede groep consumenten aan zich te binden.
Bubbles (wantrouwen en gereguleerd)
Een wereld waarin we het over weinig eens zijn, behalve dan dat iedereen het recht heeft om zijn eigen mening in een digitale omgeving te uiten, zonder dat dit je openbare leven aantast. Door de overheid is ingegrepen om de privacy van burgers en hun zeggenschap over hun data effectief te waarborgen. Tegelijkertijd is het debat over andere onderwerpen hevig, zoals het vraagstuk van inclusie en diversiteit. Het is een samenleving met meerdere gezichten. Er zijn bedrijven en instellingen waar grotendeels mensen van kleur of LHBTQI+’ers werken. En hele sectoren die opvallend eenkleurig en traditioneel blijven. Om dit hanteerbaar te houden is er online en in het maatschappelijke debat sprake van agree to disagree: in het openbare (digitale) leven gaat men confrontaties met elkaar uit de weg. Daarnaast heeft elke subgroep binnen de samenleving zijn eigen afgeschermde omgeving, waarin burgers zeggen wat ze denken. Er zijn gesubsidieerde mainstream media, maar die worstelen omdat ze geen stelling kunnen nemen, terwijl er nauwelijks een gematigd midden is om aan hen te binden. De rest van de media en journalisten richten zich primair op hun eigen loyale volgers, mensen binnen dezelfde bubbel, die in ruil voor content waar ze het mee eens zijn betalen of hun data delen.
Money (vertrouwen en ongereguleerd)
Een wereld waarin economische voorspoed het makkelijker maakt om tegenstellingen niet te problematiseren. We hanteren verschillen door te zorgen dat iedereen er stapje voor stapje op vooruit gaat, al is dit niet in gelijke mate. Er ontstaat een laag van superrijken met veel invloed die met hun exorbitante levensstijl de aandacht trekken en voor velen een voorbeeld vormen. Grote datalekken hebben geleid tot brede verontwaardiging en in antwoord daarop is big tech overgegaan tot zelfregulering. Dit is echter vooral windowdressing en ondertussen loopt het volledige digitale leven via hun platforms. De techbedrijven bepalen door wel of niet te modereren en door hun verspreidingsalgoritmes grotendeels het maatschappelijke debat en hebben de volledige advertentiemarkt in hun greep. De stabiele liberale overheid ziet geen draagvlak voor het ingrijpend reguleren van big tech, de economische schade daarvan wordt te groot verondersteld. Er is een veelstemmig en veelkleurig medialandschap met zowel mainstream media als kleine kanalen. Dit landschap is echter wel bijna volledig in handen van een paar commerciële mediabedrijven. Dit maakt dat veel redacties en journalisten uiteindelijk commercieel gedreven keuzes maken ten aanzien van hun content. Hoewel consumenten het grote aantal geïntegreerde advertenties in hun content als noodzakelijk kwaad geaccepteerd hebben, verwachten ze van journalisten wel dat ze transparant zijn over hun commerciële belangen.
Careful (vertrouwen en gereguleerd)
Een wereld waarin het succesvol aanpakken van een aantal grote onderwerpen (klimaat, het realiseren van meer inclusie) leidt tot een veerkrachtige samenleving waarin verschillen constructief gehanteerd worden. Burgers zijn zelfbewust en kritisch ten aanzien van hun rechten, zeker ten aanzien van data. Dit heeft de overheid mandaat gegeven om big tech ingrijpend te reguleren en een basis van platforms en digitale voorzieningen als nutsbedrijven te reguleren. Mis- en desinformatie zijn een reëel maar hanteerbaar probleem, burgers vertrouwen erop dat journalisten hen helpen om het kaf van het koren te scheiden. De politiek beweegt zich binnen een voorspelbare bandbreedte. De overheid is overtuigd van het belang van kwaliteitsjournalistiek en subsidieert lokale en landelijke onderzoeksjournalistiek. Er is draagvlak voor het nauw definiëren van wat betamelijk is in het (online) maatschappelijke debat. Daarbij wordt rekening gehouden met het perspectief en de gevoeligheden van zoveel mogelijk subgroepen binnen de samenleving. Extreme stemmen mogen wel gehoord worden, maar zonder algoritmes die ze versterken en zonder verregaande polarisatie vinden ze weinig weerklank. Er is een breed, stabiel en divers maatschappelijk midden, dat bediend wordt door mainstream media. 
Echt heel vrolijk word je waarschijnlijk niet van deze scenario’s, maar het biedt wel handvatten om mee aan de slag te gaan. Zowel in beleid als in hoe mediabedrijven, overheden en journalisten zich klaar kunnen maken voor dat wat hen te wachten staat.
De vier scenario’s zijn tot in detail uitgewerkt en zelfs verrijkt met fictieverhalen om ze tot leven te wekken. Er worden per scenario ook een aantal grote vragen beantwoord, zoals:
  • Hoe gaat de samenleving om met de toename van mis- en desinformatie?
  • Hoe staat het met de persvrijheid?
  • Hoe ziet het medialandschap eruit in 2035 en welke verdienmodellen zijn levensvatbaar?
  • Kan de sector in 2035 mensen met de juiste competenties aan zich binden?
Het resultaat is te vinden op journalistiek2035.nl en het is zeer de moeite waard om doorheen te klikken (en uiteraard te lezen).
Maar doet dat vooral straks, want in deze nieuwsbrief heb ik verder aandacht voor:
  • De drie belangrijkste trends in de Nederlandse media volgens de Mediamonitor 2021.
  • Google stopt met gepersonaliseerde nieuwsbulletins.
  • Facebook doet een heleboel overnames die passen bij zijn metaverse-toekomstbeeld.
Fijne zondag,
Elger

Mediamonitor 2021
Een blokje over audio
Je wekelijkse portie Facebook
Dit wil ik ook nog met je delen
Steun Elger van der Wel en ontvang extra nieuwsbrieven.
Vond je deze editie leuk? Ja Nee
Elger van der Wel
Elger van der Wel @elger

Wekelijks zet ik de, in mijn ogen, meest interessante artikelen over innovatie in de journalistiek en media voor je op een rijtje.

Je kunt je abonnement hier beheren
Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Created with Revue by Twitter.
Europalaan 2B, Ruimte E2.2, 3526 KS Utrecht